beyaz

Bitki Budama Sanatı (TOPİARY ART)

  • Güncel
  • 0
  • 3K
  • -1

Topiary; Çok yıllık bitkilere budama ile sanatsal bir form verme şeklidir. Geometrik ya da hayal gücüne göre şekil verilir. Formal (planlı ) ya da informal ( plansız ) şekil verilebilir. Bir çeşit yaşayan heykel gibidir.

Tarihte ilk kez Romalılar tarafından uygulandığı biliniyor. Bir bahçe tekniği olan bu sanat yayılarak yüzyıllarca bir çok uygarlıkça benimsenmiştir. Romalılar isimlerini, çeşitli hayvan figürlerini , hatta savaş sahnelerini topiari çalışmalarında canlandırmıştır.

Eski Türk bahçelerinde 18. yüzyıldan itibaren Avrupa etkisinin görüldüğü dönemlerde İstanbul'da budama sanatı ile ilgili çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Özellikle Abdülmecid dönemindeDolmabahçe Sarayı bahçesi ile H. Abdülhamid döneminde Yıldız Sarayı bahçesinde budanarak şekil verilmiş mazı (Thuja sp.) türleri dikkati çekmiştir. Bitkileri doğal formda bırakmaya tamamiyle karşı olan bu sanatta, bitkilere verilen şekiller genel olarak dört ana grupta toplanmaktadır.
*Mimari eleman olarak budayarak şekil verme
*Hayvan figürleri, savaş sahneleri vb. kompozisyonlar oluşturacak şekilde budayarak şekil verme 
*Sınırlandırıcı eleman olarak budayarak şekil verme 
*Parterlerde bordur oluşturacak şekilde budayarak şekil verme şeklinde olabilmektedir. 

Genel olarak yukarıda belirtilen işlevleri yerine getiren bu sanatta, özellikle kışın yapraklarını dökmeyen (herdem yeşil), yavaş gelişen, yaprak sıklığı fazla olan ağaç ve çalılar kullanılmaktadır. 

Bu amaçla en çok kullanılan bitkiler porsuk (Taxus sp.) ve şimşir (Buxus sp.) türleridir. Bu bitkilerin yanı sıra servi (Cupressus sp.), mazı (Thuja sp.) gibi iğne yapraklı bitkiler ile meşe (Quercııs sp.), gürgen (Carpinus sp.), defne (Laurus sp.), mersin (Myrtus sp.), kuşdili (Rosmarinus sp.), lavanün (Santolina sp.) gibi bazı yapraklı bitkilere, topiari sanatı uygulanmaktadır. Bitkilere budayarak küre, küp, piramit, sütun, koni ve yumurta biçimlerinin verilmesi, bu sanatın ilk örneklerini oluşturmuştur (6). Boylu bitkilerden çoban püskülü (Ilex aquifolium), akdiken (Crataegus monogyna), batı mazısı (Thuja occidenîalis) gibi bitkiler bahçelerde mimari eleman ya da sınırlayıcı, fon oluşturucu eleman olarak bitki duvarları şeklinde kullanılmaktadır.
Bodur şimşir (Buxus sempervirens, 'Suffruticosa'), parmak otu (Potentilla fruticosa), lavantin (Santolina chamaecyparissus), kırmızı yapraklı hanım tuzluğu (Berberis thunbergii) gibi kısa boylu bitkiler çiçek parterleri ile çim alanları kenarlarında bordur bitkisi olarak kullanılmaktadır. Çit şimşiri (Buxus sempervirens 'Arborescens') adi porsuk (Taxus baccata) ve Japon porsuğu (Taxus cuspidata) türleri ise budanarak kuş, köpek gibi hayvan figürleri oluşturmada kullanılmaktadır. 

Modern topiary de şekil verilmiş tel kafeslerle budama kontrolü kolaydır. Ancak geleneksel topiary de bu sanat sabır ve istikrara bağlıdır. 

Kolay ve hızlı Topiary yapmak istiyorsanız istediğiniz forma soktuğunuz tel kafes ve küçük yapraklı bir sarmaşık ile bir kaç ayda bu görüntüye kavuşabilirsiniz.

Başlıca örnekler

 

 

 

 

 

 

 

İlgili yayınlar